October 5, 2022

Hỏi: Con có một thắc mắc liên quan đến Ðức Mẹ. Trong tín điều Ðức Mẹ Hồn Xác lên Trời, Giáo hội nói rằng Ðức Mẹ được lên Trời ‘cả hồn lẫn xác.’ Như vậy nghĩa là Ðức Mẹ không ‘bị’ chết như mọi người. Ðiều đó có đúng không?

Ðáp: Trong truyền thống Giáo Hội Công giáo, việc tin rằng Ðức Mẹ lên trời cả hồn và xác trở nên phổ cập vào thế kỷ 16, khi Thánh Grêgoriô thành Tours giảng rằng: khi Ðức Mẹ lìa trần, Chúa Giêsu đến đem xác Mẹ về hợp với linh hồn Mẹ trên Thiên quốc để, cùng với các người Chúa chọn, hưởng phúc trường sinh.

Dựa trên niềm tin truyền thống này, ngày 1-11-1950, Ðức Giáo Hoàng Piô XII đã long trọng tuyên bố thành tín điều rằng: “Ðức Vô Nhiễm Maria, Mẹ Thiên Chúa, trọn đời Ðồng Trinh, khi hoàn tất cuộc đời trần thế, đã được đưa về Thiên quốc Cả Hồn và Xác.” Theo suy tư thần học của Giáo hội, tín điều này hoàn toàn hợp lý và liên đới chặt chẽ với các tín điều khác về Ðức Maria. Vì nếu Ðức Mẹ được ơn miễn nhiễm tội nguyên tổ, thì Ngài cũng được cứu khỏi hậu quả của tội lỗi là sự hư nát trong mồ. Hơn nữa, vì là Mẹ Thiên Chúa, thân xác Mẹ đã cưu mang Con Một Chúa, cho nên thân xác ấy cũng được thông phần vinh quang Thiên đàng.

Tuy thế, điều ‘khó nghĩ’ ở đây là, cả truyền thống lẫn tín điều về việc ‘lên trời’ của Mẹ chỉ nhằm diễn tả một mầu nhiệm niềm tin (cả Hồn và Xác Mẹ được về Trời). Tín điều ấy không hề nhằm mục đích làm một cuộc ‘khảo cứu lịch sử’ xem trước khi về Trời, xác Ðức Mẹ có chết hay không. Chính vì thế, từ rất lâu, đã có 2 giả thuyết: Ðức Mẹ chết và Ðức Mẹ không chết.

Giả thuyết thứ nhất được sự tán thuận của một số sử gia và các thánh Giáo hội. Chẳng hạn, vào thế kỷ thứ 8, Thánh Gioan Ðamasênê đã dựa theo ý kiến chung thời đó mà xác nhận Ðức Mẹ “đã chết, và đã được chôn trong một nấm mồ tại vườn Cây Dầu. Trong suốt ba ngày, mồ được các Thiên thần hát ca, canh giữ. Sau ba ngày, cửa mồ mở toang, các tông đồ không còn tìm thấy xác Mẹ ở đó.” Có lẽ vì thế mà trong phụng vụ Giáo hội Ðông phương có lễ ‘Mẹ An Nghỉ’ (Dormition of Mary) vào ngày 14-8, trước lễ Mẹ Mông Triệu (15-8). Giả thuyết thứ hai cũng không kém hữu lý. Nếu Mẹ được Thiên Chúa ban đặc ân không biết sự hư nát trong mồ do hậu quả tội lỗi (như tín điều Mông Triệu xác định), thì điều đó cũng có thể hàm ý rằng Mẹ không biết đến sự chết như mọi tạo vật khác. Hơn nữa, các sử gia Giáo hội cũng không bao giờ giả thuyết tìm thấy mồ của Mẹ, hoặc các di tích liên quan đến biến cố sự chết của Mẹ.

Cả hai giả thuyết đều có những lý luận thuyết phục. Tuy nhiên, sự thật là Giáo hội không hề bao giờ xác nhận rõ ràng Ðức Mẹ có chết hay không. Ðể tránh đi vào sự tranh tụng giữa hai giả thuyết này, trong tín điều Mẹ Lên Trời, Ðức Piô XII cũng chỉ tuyên bố rằng “sau cuộc đời trần thế (expleto terrestris vitae cursu), Mẹ đã được Chúa đưa hồn xác về Trời.” Ðiều đó có nghĩa là, việc Ðức Mẹ có chết hay không chỉ là một sự kiện thuộc phương diện lịch sử. Ðiều quan trọng nhất đối với niềm tin Công giáo là, (cho dù Mẹ có phải chết) Mẹ đã được diễm phúc về trời cả hồn và xác. Ðó là hình ảnh bảo đảm cho niềm hy vọng sau cùng của đời Kitô hữu.

Lm Trần Quốc Bảo CSsR

Dòng Cát Minh